دقيق و در عين حال بسيار جنجالى در علم كلام است ، به طورى كه در زمان ائمّهء معصومين ( ع ) موضوع بحث ميان مسلمانان واقع شد و بسيارى بر سر اين بحث شكنجه و حتّى كشته شدند . يكى از علل اصلى اين‌گونه برخوردها حمايت و يا عدم حمايت خلفاى وقت بوده كه در نتيجهء آن ، خونهاى بسيارى از مسلمانان ريخته شد . لذا به جهت اهمّيتى كه اين بحث از گذشته تا كنون داشته ، نظر بسيارى از متكلّمان و حكما را در شرح و بسط اين صفت از صفات إلهى به خود معطوف داشته است . فهرست مطالب در اين مسأله به شرح ذيل است : 1 . برهان خفرى در كلام إلهى 2 . رفع تعارض موجود ميان دو قياس مذكور در شرح قوشچى 3 . وجوه ششگانهء معتزله در إثبات رأى خود در كلام حقّ تعالى 4 . نظر قوشچى دربارهء دو وجه اخير معتزله 5 . مفاسدى كه اصحاب در فهم كلام شيخ اشعرى قائل شدند 6 . نظر خفرى در ترتيب حروف و بررسى نظر قوشچى 7 . شش وجه در كلام حقّ تعالى از نظر خفرى خفرى از آنجا كه به اهمّيت مسئلهء علم و كلام حقّ تعالى واقف بوده ، پيرامون آن مشروحا به بحث پرداخته است و در واقع ايشان به دو بحث به لحاظ اهميّت آن توجّه بيشترى مبذول داشته است : علم حقّ تعالى و تكلّم حقّ تعالى . اكنون كلام حقّ تعالى را به يارى حقّ ، در حدّ توان توضيح خواهيم داد . در ابتدا نظر خواجه را با توضيحات بيشترى مطرح نموده و سپس به شرح بعضى از مطالب مهمّ قوشچى و خفرى مىپردازيم : خواجه در اين باره مىگويد : « عموميت قدرت حقّ تعالى كه شامل جميع ممكنات است ، بر متكلّم بودن حقّ تعالى دلالت دارد . » وى قول قائلان به نفسانى بودن كلام حقّ - يعنى اشاعره - را غير معقول مىداند . زيرا ايشان معتقدند كلام حقّ